3. unitatea 10-tik
Elikagaien bidez transmititzen diren gaixotasunak
Elikagaien bidez transmititzen diren gaixotasunak kutsatutako elikagaiak kontsumitzean sortzen dira. Bereizten dira infekzioak (mikroorganismo bizia organismora iristen da eta ugaltzen da), intoxikazioak (gaixotzen duena mikroorganismoak elikagaian sortu duen toxina da, nahiz eta elikagaia dagoeneko kozinatuta egon) eta toxiinfekzioak (bien nahasketa).
Ohikoenak
- Salmonella: arrautzak eta arrautza gordinezko saltsak, hegaztiak, gutxi eginda dauden haragiak. Sukarra, beherakoa eta gorakoak 6 eta 72 ordu bitartean.
- Staphylococcus aureus: manipulatzailearen sudurrean, eztarrian, azalean eta zaurietan bizi da. Asko manipulatutako elikagaiak kutsatzen ditu (kremak, entsaladillak, ogitartekoak). Bere toxinak beroari eusten dio.
- Listeria: hotzean ere hazten da; hestebeteak, esne gordinezko gaztak, ketuak eta kontsumitzeko prest dauden plater hoztuak. Oso arriskutsua haurdunentzat, adinekoentzat eta immunitate-sistema ahula dutenentzat.
- Escherichia coli: gutxi kozinatutako haragi xehatua, esne gordina, gaizki garbitutako barazkiak.
- Campylobacter: oilasko gordina eta sukaldeko kutsadura gurutzatua.
- Clostridium botulinum: gaizki esterilizatutako etxeko kontserbak; bere toxina oso larria da.
- Bacillus cereus: giro-tenperaturan utzitako arroz edo pasta egosia.
- Anisakisa: arrainaren parasitoa. Arraina erabat kozinatuz edo gordinik edo gutxi eginda kontsumitu aurretik izoztuz prebenitzen da (antxoak ozpinetan, sushia, cevichea).
- Norobirusa eta A hepatitisa: manipulatzaile gaixoa, ur edo molusku kutsatuak.
Pertsona zaurgarriak
Haurrek, haurdunek, adinekoek eta defentsa baxuak dituztenek ondorio larriagoak jasaten dituzte. Eskola-jantokietan, egoitzetan eta ospitaleetan kontrola gorena izan behar da.
Manipulatzailea gaixo badago
Gorakoak, beherakoa, sukarra, infektatutako zauriak edo azaleko lesioak izanez gero: arduradunari abisatu, elikagairik ez manipulatu eta medikuarengana joan. Inoiz ez «eutsi» botika batekin janariarekin lanean jarraitzen den bitartean.